واخواهی چیست؟
بررسی مفهوم، شرایط، مهلتها و آثار واخواهی در حقوق ایران
مقدمه
در نظام دادرسی، اصل بر این است که هیچکس بدون اطلاع و امکان دفاع، محکوم نشود. با این حال، در برخی موارد، به دلیل عدم حضور خوانده یا متهم در جلسات دادگاه و یا عدم دسترسی مؤثر به او، دادگاه ناچار است حکم غیابی صادر کند. قانونگذار برای حفظ حقوق دفاعی چنین اشخاصی، نهادی به نام واخواهی را پیشبینی کرده است تا محکومعلیه غایب بتواند نسبت به رأی صادره اعتراض کند و از خود دفاع نماید.
تعریف واخواهی
واخواهی به اعتراض محکومعلیه غایب نسبت به حکم غیابی گفته میشود که در همان دادگاهی مطرح میگردد که رأی غیابی را صادر کرده است.
به بیان سادهتر:
-
اگر فردی در دادرسی حضور نداشته باشد،
-
و حکم صادرشده علیه او غیابی باشد،
-
قانون به او اجازه میدهد با تقدیم دادخواست واخواهی،
-
از همان دادگاه بخواهد دوباره به موضوع رسیدگی کند.
ماهیت حقوقی واخواهی
واخواهی یک طریق عدولی شکایت از احکام محسوب میشود؛ یعنی:
-
پرونده از دادگاه بالاتر رسیدگی نمیشود،
-
بلکه به همان دادگاه صادرکننده رأی بازمیگردد،
-
تا دادگاه در صورت وجود اشتباه، رأی خود را اصلاح یا فسخ کند،
-
و اگر رأی صحیح باشد، آن را استوار نماید.
حکم غیابی چیست؟
حکم غیابی زمانی صادر میشود که:
-
خوانده یا متهم در هیچیک از جلسات دادگاه حاضر نشده باشد،
-
لایحه دفاعیه نیز ارائه نکرده باشد،
-
و ابلاغ دادخواست یا احضاریه به صورت قانونی انجام شده باشد.
تنها احکام غیابی قابل واخواهی هستند؛ احکام حضوری از این طریق قابل اعتراض نیستند.
مهلت واخواهی در حقوق ایران
۱. مهلت واخواهی در امور حقوقی
بر اساس ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹:
-
مهلت واخواهی برای اشخاص مقیم ایران:
۲۰ روز از تاریخ ابلاغ واقعی دادنامه -
مهلت واخواهی برای اشخاص مقیم خارج از کشور:
۲ ماه از تاریخ ابلاغ واقعی دادنامه
۲. مهلت واخواهی در امور کیفری
طبق ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲:
-
مهلت واخواهی:
۲۰ روز از تاریخ ابلاغ دادنامه -
یا در صورتی که حکم بدون اطلاع محکومعلیه اجرا شود،
۲۰ روز از تاریخ اطلاع از مفاد حکم
مرجع رسیدگی به واخواهی
رسیدگی به واخواهی:
-
در همان دادگاه صادرکننده حکم غیابی انجام میشود.
-
قاضی میتواند:
-
با تشکیل جلسه رسیدگی،
-
یا بدون تشکیل جلسه و صرفاً با بررسی لوایح،
نسبت به واخواهی تصمیمگیری کند.
-
واخواهی خارج از مهلت و عذر موجه
اگر محکومعلیه نتواند در مهلت قانونی واخواهی کند، تنها در صورت وجود عذر موجه امکان رسیدگی وجود دارد.
در این حالت:
-
واخواه باید ضمن دادخواست،
-
دلایل عذر موجه خود را به دادگاه اعلام کند.
مصادیق عذر موجه (طبق قانون)
موارد زیر بهعنوان عذر موجه شناخته میشوند:
-
بیماری شدید که مانع حرکت یا اقدام بوده باشد
-
فوت یکی از بستگان نزدیک (پدر، مادر، همسر یا فرزند)
-
حوادث قهریه مانند سیل، زلزله یا آتشسوزی
-
حبس یا توقیف به نحوی که امکان تقدیم دادخواست وجود نداشته باشد
در صورت پذیرش عذر:
-
دادگاه قرار قبول دادخواست واخواهی صادر میکند،
-
و اجرای حکم متوقف میشود.
ابلاغ واقعی و ابلاغ قانونی در واخواهی
ابلاغ قانونی
اگر:
-
ابلاغ واقعی به شخص محکومعلیه ممکن نباشد،
-
و ابلاغ بهصورت قانونی انجام شود،
این ابلاغ معتبر است و:
-
حکم غیابی پس از انقضای مهلت،
-
قطعی و قابل اجرا خواهد بود.
عدم اطلاع از مفاد رأی
در صورتی که:
-
ابلاغ واقعی انجام نشده باشد،
-
و محکومعلیه مدعی شود از رأی بیاطلاع بوده است،
میتواند:
-
دادخواست واخواهی تقدیم کند،
-
دادگاه خارج از نوبت به این ادعا رسیدگی میکند،
-
و قرار قبول یا رد دادخواست صادر مینماید.
قرار قبول، مانع اجرای حکم خواهد بود.
اجرای حکم غیابی
اصل بر این است که:
-
اجرای حکم غیابی،
-
منوط به معرفی ضامن معتبر یا اخذ تأمین متناسب از محکومله باشد.
استثنا:
اگر:
-
دادنامه یا اجرائیه بهطور واقعی به محکومعلیه ابلاغ شده باشد،
-
و او در مهلت مقرر واخواهی نکند،
در این صورت:
-
حکم بدون نیاز به تأمین اجرا میشود.
واخواهی پس از اجرای حکم
اگر:
-
حکم غیابی اجرا شده باشد،
-
و محکومعلیه پس از آن واخواهی کند،
-
و در رسیدگی واخواهی، حکم به نفع او صادر شود،
در این حالت:
-
خواهان موظف به جبران خسارتهای ناشی از اجرای حکم قبلی خواهد بود.
اثر رأی صادره پس از واخواهی
رأیی که پس از رسیدگی به واخواهی صادر میشود:
-
فقط نسبت به واخواه و واخوانده مؤثر است،
-
و شامل اشخاصی که واخواهی نکردهاند نمیشود.
استثنا:
اگر رأی:
-
قابل تجزیه و تفکیک نباشد،
-
در این صورت اثر آن به سایر محکومان غیابی نیز تسری پیدا میکند.
جمعبندی
واخواهی یکی از مهمترین تضمینهای دادرسی عادلانه است که به محکومعلیه غایب اجازه میدهد از حق دفاع خود استفاده کند. این نهاد، نه تجدیدنظرخواهی است و نه فرجامخواهی، بلکه فرصتی برای رسیدگی مجدد در همان دادگاه صادرکننده رأی محسوب میشود. آگاهی از مهلتها، شرایط و آثار واخواهی، نقش مهمی در حفظ حقوق اشخاص و جلوگیری از اجرای ناعادلانه احکام دارد.
ممنون از اطلاعات دقیق و کامل. معمولا سایت های حقوقی برای این که موکل بگیرن کامل اطلاعات نمیدن