در چه صورتی کارفرما میتواند اقدام به اخراج کارگر نماید؟
اخراج کارگر در قانون کار ایران کاملاً محدود و ضابطهمند است. کارفرما نمیتواند بدون دلیل قانونی و بدون طی مراحل مشخص، کارگر را اخراج کند. اگر اخراج خارج از چارچوب قانون باشد، کارگر میتواند به اداره کار شکایت کند و حتی حکم بازگشت به کار بگیرد.
در ادامه شرایط قانونی اخراج کارگر را بررسی میکنیم.
اصل مهم: امنیت شغلی در قانون کار
قانون کار با نگاه حمایتی نوشته شده است. یعنی اصل بر حفظ اشتغال کارگر است. بنابراین فسخ قرارداد از سوی کارفرما فقط در شرایط مشخصی امکانپذیر است.
اخراج قانونی باید یا مستند به تخلف کارگر باشد یا ناشی از شرایط خاص کارگاه.
اخراج به دلیل قصور یا تخلف کارگر
مهمترین موردی که کارفرما میتواند به استناد آن اقدام به اخراج کند، «قصور در انجام وظایف» یا «نقض آییننامههای انضباطی» است.
قصور یعنی کوتاهی در انجام تعهدات شغلی؛ مانند:
-
بینظمی و غیبتهای مکرر
-
انجام ندادن صحیح وظایف
-
ایجاد اختلال در نظم کارگاه
-
بیاحترامی یا رفتار نامناسب در محیط کار
اما نکته مهم اینجاست:
کارفرما نمیتواند بدون اخطار قبلی و بدون طی تشریفات قانونی اخراج کند.
طبق قانون، ابتدا باید:
-
تذکر کتبی داده شود.
-
موضوع در کمیته انضباطی کارگاه بررسی شود.
-
نظر شورای اسلامی کار یا انجمن صنفی (در صورت وجود) اخذ شود.
در صورتی که تخلف جدی و اثبات شود، کارفرما میتواند قرارداد را فسخ کند. در این حالت نیز کارگر مستحق دریافت سنوات خواهد بود.
اخراج در صورت کاهش فعالیت یا تعطیلی کارگاه
اگر کارگاه به دلایل اقتصادی، کاهش تولید یا مشکلات مالی ناچار به تعدیل نیرو شود، کارفرما باید موضوع را از طریق مراجع قانونی پیگیری کند.
تعدیل نیرو بدون هماهنگی با اداره کار ممکن است غیرقانونی تلقی شود. در چنین شرایطی نیز پرداخت حقوق و مزایای قانونی مانند سنوات الزامی است.
پایان قرارداد در قراردادهای موقت
در قراردادهای مدتدار، اگر مدت قرارداد به پایان برسد، رابطه کاری خاتمه مییابد و این موضوع اخراج محسوب نمیشود.
اما اگر کارفرما پیش از پایان مدت قرارداد بخواهد کارگر را اخراج کند، باید دلیل قانونی داشته باشد؛ در غیر این صورت، کارگر میتواند شکایت کند.
مواردی که اخراج غیرقانونی محسوب میشود
کارفرما نمیتواند به دلایل زیر کارگر را اخراج کند:
-
مطالبه حقوق قانونی توسط کارگر
-
شکایت کارگر از کارفرما
-
بارداری یا مرخصی زایمان
-
بیماری موقت با ارائه گواهی پزشکی
-
عضویت در تشکلهای کارگری
در این موارد، اخراج میتواند «اخراج غیرموجه» تلقی شود و کارگر حق بازگشت به کار و دریافت حقوق ایام بلاتکلیفی را خواهد داشت.
اگر اخراج غیرقانونی باشد چه میشود؟
در صورت اخراج غیرقانونی، کارگر میتواند ظرف مدت قانونی به اداره کار شکایت کند. اگر هیأت تشخیص یا هیأت حل اختلاف اخراج را غیرموجه بداند:
-
حکم بازگشت به کار صادر میشود
-
کارفرما باید حقوق ایام بلاتکلیفی را پرداخت کند
-
در صورت عدم تمایل کارگر به بازگشت، حق سنوات بیشتری تعیین میشود
بنابراین اخراج بدون دلیل قانونی میتواند هزینه سنگینی برای کارفرما داشته باشد.
جمعبندی
کارفرما فقط در شرایط مشخص و با طی مراحل قانونی میتواند اقدام به اخراج کارگر کند. قصور شغلی، تخلفات انضباطی اثباتشده یا شرایط خاص اقتصادی از جمله موارد قابل استناد هستند. اما اخراج بدون دلیل موجه، بدون اخطار قبلی یا بدون نظر مراجع قانونی، غیرقانونی محسوب میشود و کارگر حق شکایت و بازگشت به کار دارد.
قانون کار ایران در این زمینه رویکرد حمایتی دارد و امنیت شغلی کارگر را در اولویت قرار داده است.
