خرید اینترنتی انجام دادم اما کالا ارسال نشده؛ شکایت کنم یا نه؟
یکی از رایجترین مشکلات خرید اینترنتی این است که خریدار پول را پرداخت میکند، اما کالا برای او ارسال نمیشود. گاهی فروشنده بعد از دریافت وجه دیگر پاسخ نمیدهد، گاهی فقط امروز و فردا میکند، گاهی شماره پیگیری پستی جعلی میدهد و گاهی هم اصلاً معلوم نیست فروشگاه واقعی بوده یا یک صفحه فریبنده در اینستاگرام و تلگرام.
در چنین شرایطی، سؤال اصلی این است که آیا باید شکایت کرد یا نه؟
پاسخ این است که باید اول نوع اختلاف را تشخیص داد. چون هر عدم ارسال کالایی الزاماً «کلاهبرداری» نیست. بعضی موارد جرم کیفری هستند و بعضی موارد فقط اختلاف حقوقی یا قراردادی محسوب میشوند.
لطفا توجه داشته باشید که ارائه مقاله حقوقی صرفا جهت افزایش اطلاعات عمومی منتشر میشود و توصیه میکنیم در صورت مواجه شدن با هرگونه مشکل حقوقی بلافاصله با وکیل پایه یک دادگستری مشورت کنید.
پس قبل از تصمیم به شکایت، باید بررسی کرد که با تأخیر در انجام تعهد روبهرو هستید یا با بردن مال از راه فریب.
آیا هر عدم ارسال کالا جرم است؟
خیر. صرف اینکه کالا هنوز به دست شما نرسیده، بهتنهایی برای اثبات جرم کافی نیست.
ممکن است فروشنده:
- واقعاً فروشگاه معتبر باشد؛
- کالا را موجود نداشته باشد؛
- در ارسال تأخیر کرده باشد؛
- در ثبت سفارش اشتباه کرده باشد؛
- بهعلت مشکلات حملونقل یا پست نتوانسته باشد کالا را بفرستد.
در این حالت، موضوع ممکن است عدم انجام تعهد قراردادی باشد، نه کلاهبرداری.
اما اگر فروشنده از ابتدا با فریب، هویت جعلی، تبلیغ دروغ، صفحه صوری یا وعده غیرواقعی پول گرفته و قصد ارسال کالا را نداشته باشد، موضوع میتواند کیفری شود.
چه زمانی عدم ارسال کالا جنبه کیفری دارد؟
اگر قرائن نشان بدهد که فروشنده از ابتدا قصد واقعی برای تحویل کالا نداشته و فقط برای گرفتن پول اقدام کرده، میتوان به شکایت کیفری فکر کرد.
مثلاً در این موارد احتمال جنبه کیفری بیشتر است:
- فروشنده بعد از دریافت وجه شما را بلاک کرده؛
- آدرس و هویت واقعی فروشنده نامعلوم است؛
- پیج یا سایت جعلی بوده؛
- شماره پیگیری ساختگی داده شده؛
- کالاهای زیادی را با قیمت غیرواقعی تبلیغ کرده؛
- از چند نفر دیگر هم همینطور پول گرفته؛
- پس از واریز وجه، پیج حذف یا تغییر نام داده شده؛
- فروشنده خود را نماینده برند یا شرکت معرفی کرده ولی دروغ بوده؛
- رسید یا فاکتور جعلی ارائه شده؛
- فروشنده از اول با وعدههای فریبنده و غیرعادی شما را به پرداخت ترغیب کرده است.
در این وضعیت، موضوع ممکن است مصداق کلاهبرداری، کلاهبرداری رایانهای، تحصیل مال از طریق نامشروع یا عناوین مشابه باشد.
چه زمانی موضوع بیشتر حقوقی است؟
اگر فروشنده واقعی و مشخص باشد، قرارداد یا سفارش واقعاً انجام شده باشد، اما کالا هنوز ارسال نشده یا در انجام تعهد تأخیر شده باشد، موضوع بیشتر حقوقی است.
مثلاً:
- فروشگاه اینترنتی رسمی است و آدرس و پشتیبانی دارد؛
- فروشنده میگوید کالا ناموجود شده و باید وجه را برگرداند؛
- ارسال بهدلیل مشکل پستی عقب افتاده؛
- زمان تحویل در سایت طولانی بوده و شما دقت نکردهاید؛
- اختلاف بر سر نحوه ارسال یا زمان تحویل است.
در این موارد، لزوماً جرم اتفاق نیفتاده و ممکن است باید از راههای حقوقی مثل مطالبه وجه، الزام به ایفای تعهد، فسخ قرارداد یا مطالبه خسارت اقدام کرد.
پس شکایت کنم یا نه؟
اگر کالا ارسال نشده، جواب مطلق این نیست که همیشه شکایت کیفری کنید یا همیشه دادخواست حقوقی بدهید. باید با توجه به وضعیت، یکی از این راهها یا هر دو بررسی شود.
اگر نشانههای فریب و سوءنیت وجود دارد:
بهتر است شکایت کیفری مطرح شود.
اگر فروشنده مشخص است و فقط به تعهدش عمل نکرده:
بیشتر باید به مسیر حقوقی فکر کرد.
اگر مطمئن نیستید:
میتوانید ابتدا با جمعآوری مدارک، موضوع را بررسی کنید و سپس تصمیم بگیرید که مسیر کیفری مناسبتر است یا حقوقی.
اولین کار بعد از ارسال نشدن کالا چیست؟
قبل از هر اقدامی، مدارک را کامل جمع کنید. مهمترین مدارک عبارتاند از:
- رسید پرداخت؛
- شماره کارت، حساب یا درگاه پرداخت؛
- اسکرینشات از صفحه فروشنده، سایت یا پیج؛
- چتها و پیامها؛
- عکس آگهی کالا؛
- فاکتور یا رسید سفارش؛
- زمان تحویل وعدهدادهشده؛
- شماره پیگیری پستی، اگر داده شده؛
- پاسخهای فروشنده یا پشتیبانی؛
- لینک سایت، آیدی پیج، شماره تماس و آدرس احتمالی.
اگر فروشنده در اینستاگرام یا تلگرام بوده، حتماً از صفحه و چتها فیلم ضبط صفحه تهیه کنید تا آیدی و متن مکالمه مشخص باشد.
قبل از شکایت، مطالبه رسمی یا پیام بدهم؟
بله، در بسیاری از موارد بهتر است ابتدا یک درخواست روشن و مستند برای ارسال کالا یا استرداد وجه مطرح کنید.
مثلاً در پیام بنویسید:
در تاریخ … مبلغ … بابت خرید کالای … پرداخت شده است. با وجود گذشت مهلت مقرر، کالا ارسال نشده است. لطفاً ظرف … روز نسبت به ارسال کالا یا استرداد وجه اقدام کنید؛ در غیر این صورت از طریق قانونی پیگیری خواهم کرد.
این کار چند فایده دارد:
- حسن نیت شما را نشان میدهد؛
- به فروشنده فرصت انجام تعهد میدهد؛
- اگر پاسخ فریبکارانه بدهد، همان پاسخ میتواند دلیل شما باشد؛
- در اختلافات حقوقی، مفید است.
اما اگر فروشنده شما را بلاک کرده یا از ابتدا نشانههای کلاهبرداری وجود دارد، لازم نیست مدت زیادی صبر کنید.
اگر از اینستاگرام خرید کرده باشم و کالا نرسد چه کنم؟
در خریدهای اینستاگرامی احتمال کلاهبرداری بیشتر است، چون بسیاری از پیجها هویت شفاف و مجوز مشخص ندارند. در این حالت:
- آیدی پیج را ثبت کنید؛
- از صفحه و پستها اسکرینشات بگیرید؛
- از چتها فیلم بگیرید؛
- رسید واریز را نگه دارید؛
- شماره کارت مقصد را حفظ کنید؛
- اگر بلاک شدید، همان را هم مستند کنید.
اگر ظن قوی به کلاهبرداری دارید، میتوانید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی شکایت کیفری ثبت کنید تا پرونده در صورت لزوم به پلیس فتا ارجاع شود.
اگر از سایت اینترنتی خرید کرده باشم چطور؟
در خرید از سایتها، اول این موارد را بررسی کنید:
- آیا سایت نماد اعتماد الکترونیکی دارد؟
- آیا آدرس و تلفن واقعی دارد؟
- آیا ایمیل یا پشتیبانی پاسخ میدهد؟
- آیا درگاه پرداخت به نام همان فروشگاه بوده؟
- آیا شرایط ارسال و زمان تحویل در سایت ذکر شده؟
- آیا امکان ثبت شکایت از طریق پنل کاربری وجود دارد؟
اگر سایت رسمی و مشخص است، ممکن است ابتدا بتوان از طریق پشتیبانی، اظهارنامه یا مراجع مربوط به کسبوکارهای اینترنتی اقدام کرد. اما اگر سایت صوری یا جعلی باشد، شکایت کیفری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
شکایت کیفری دقیقاً از کجا شروع میشود؟
اگر تصمیم به شکایت کیفری گرفتید، مسیر معمول چنین است:
- ثبتنام یا ورود در سامانه ثنا؛
- مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی؛
- ثبت شکواییه؛
- ارجاع پرونده به دادسرا؛
- ارجاع به پلیس فتا، در صورت لزوم؛
- بررسی حساب بانکی، شماره تماس، آیپی، پیج یا سایت؛
- احضار یا تعقیب متهم.
اگر خرید در بستر فضای مجازی انجام شده باشد، معمولاً پلیس فتا در بررسی فنی نقش مهمی دارد.
موضوع شکایت کیفری چه عنوانی میتواند داشته باشد؟
بسته به شرایط پرونده، عنوان شکایت ممکن است یکی از این موارد باشد:
- کلاهبرداری؛
- کلاهبرداری رایانهای؛
- تحصیل مال از طریق نامشروع؛
- فروش کالا یا خدمات غیرواقعی؛
- فریب در معامله اینترنتی.
بهتر است در شکواییه، اصرار زیادی روی عنوان خاص نداشته باشید و شرح دقیق ماجرا را بنویسید تا مقام قضایی عنوان درست را تعیین کند.
اگر موضوع حقوقی باشد، چه باید کرد؟
اگر به این نتیجه رسیدید که فروشنده واقعی است اما تعهد خود را انجام نداده، مسیر حقوقی مطرح میشود. در این صورت ممکن است بتوانید:
- مطالبه وجه پرداختی را بخواهید؛
- فسخ معامله را اعلام کنید؛
- الزام فروشنده به تحویل کالا را مطالبه کنید؛
- در صورت وجود شرایط، خسارت تأخیر یا خسارت ناشی از عدم انجام تعهد را مطالبه کنید.
در این حالت، معمولاً باید دادخواست حقوقی ثبت شود، نه شکواییه کیفری.
تفاوت شکایت کیفری با دادخواست حقوقی در این پروندهها
شکایت کیفری
وقتی مطرح میشود که پای فریب، سوءنیت، هویت جعلی یا بردن مال در میان باشد.
هدف آن تعقیب مجرم و در بسیاری موارد، بازگشت مال هم هست.
دادخواست حقوقی
وقتی مطرح میشود که اصل معامله واقعی است، اما یکی از طرفین به تعهدش عمل نکرده است.
هدف آن الزام به انجام تعهد، فسخ معامله، استرداد وجه یا مطالبه خسارت است.
اگر فروشنده بعداً بگوید «پول را برمیگردانم» باز هم شکایت لازم است؟
اگر فروشنده مشخص و در دسترس است و واقعاً در حال بازگرداندن وجه یا ارسال کالا است، شاید فعلاً نیازی به شکایت فوری نباشد. اما باید مراقب باشید.
اگر فقط وعده میدهد و مدام زمان میخرد، بهتر است موضوع را جدی بگیرید. در چنین مواردی:
- مهلت مشخص تعیین کنید؛
- پیامها را ذخیره کنید؛
- اگر اقدام نکرد، سریع وارد مسیر قانونی شوید.
اگر مبلغ کم باشد، باز هم ارزش شکایت دارد؟
بله، حتی اگر مبلغ کم باشد، اصل موضوع قابل پیگیری است. خیلی از کلاهبرداران با گرفتن مبالغ کم از تعداد زیادی نفر سود زیادی به دست میآورند.
همچنین ممکن است شکایت شما باعث شود:
- سایر شاکیان شناسایی شوند؛
- الگوی کلاهبرداری کشف شود؛
- از قربانی شدن افراد دیگر جلوگیری شود.
اگر فقط شماره کارت فروشنده را داشته باشم، کافی است؟
بله، شماره کارت یا حساب هم میتواند سرنخ مهمی باشد. حتی اگر هویت واقعی فروشنده را ندانید، داشتن این اطلاعات مفید است:
- شماره کارت مقصد؛
- نام صاحب کارت؛
- شماره تماس؛
- آیدی پیج یا سایت؛
- رسید بانکی؛
- پیامهای چت.
در بسیاری از پروندهها، شناسایی از طریق حساب بانکی آغاز میشود؛ هرچند گاهی از کارتهای اجارهای استفاده میشود.
آیا میتوان همزمان هم شکایت کیفری کرد هم حقوقی؟
در بعضی پروندهها بله، ولی باید با دقت تصمیم گرفت. گاهی ابتدا شکایت کیفری مطرح میشود و اگر نتیجه کیفری مطلوب نبود یا موضوع بیشتر قراردادی بود، از مسیر حقوقی هم اقدام میشود.
اما انتخاب راه درست از ابتدا مهم است؛ چون اگر موضوع کاملاً قراردادی باشد، طرح بیجهت شکایت کیفری ممکن است نتیجه مطلوب ندهد.
نمونههایی از مواردی که شکایت کردن منطقی است
این موارد معمولاً پیگیری را توجیه میکنند:
- پول واریز شده و فروشنده بلافاصله ناپدید شده؛
- شما بلاک شدهاید؛
- پیج حذف شده یا تغییر نام داده؛
- شماره پیگیری جعلی است؛
- آدرس و مشخصات فروشنده دروغی است؛
- چند نفر دیگر هم از همان فروشنده شاکیاند؛
- کالا اصلاً وجود خارجی نداشته؛
- درگاه یا پیج برای فریب طراحی شده است.
نمونههایی از مواردی که شاید هنوز وقت شکایت کیفری نباشد
این موارد بیشتر به اختلاف قراردادی شبیهاند:
- فروشگاه رسمی است و پاسخ میدهد؛
- فقط چند روز از موعد گذشته؛
- فروشنده اعلام کرده کالا ناموجود شده و میخواهد پول را پس بدهد؛
- مشکل پستی یا حملونقل رخ داده؛
- زمان تحویل از ابتدا طولانی بوده و در شرایط سایت ذکر شده است.
در این حالت، قبل از شکایت کیفری بهتر است مطالبه رسمی و مسیر حقوقی بررسی شود.
در شکواییه یا دادخواست چه چیزهایی مهم است؟
چه بخواهید شکایت کیفری کنید چه دادخواست حقوقی بدهید، این اطلاعات مهماند:
- تاریخ خرید؛
- مبلغ پرداختی؛
- موضوع کالا؛
- نحوه ثبت سفارش؛
- زمان وعدهدادهشده برای ارسال؛
- شماره کارت یا حساب مقصد؛
- مشخصات فروشنده؛
- چتها و پیامها؛
- عدم پاسخگویی یا بلاک شدن؛
- درخواست شما: ارسال کالا، استرداد وجه، تعقیب متهم، خسارت.
اگر کالا اصلاً ارسال نشده، میتوانم پولم را پس بگیرم؟
در بسیاری از موارد بله. اگر فروشنده کالا را نفرستاده و قرارداد هم اجرا نشده، اصل بر این است که شما بتوانید استرداد وجه را بخواهید.
اما مسیر رسیدن به این نتیجه بسته به اینکه موضوع کیفری باشد یا حقوقی، متفاوت است.
آیا پلیس فتا مرجع شروع کار است؟
در جرائم اینترنتی، پلیس فتا نقش مهمی دارد، اما شروع رسمی پیگیری قضایی معمولاً از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی و ثبت شکواییه است. البته برای راهنمایی و مشاوره میتوان به پلیس فتا هم مراجعه کرد.
اگر خرید شما از طریق اینستاگرام، تلگرام، سایت جعلی یا درگاه مشکوک بوده، احتمال ارجاع پرونده به پلیس فتا زیاد است.
اگر خرید اینترنتی انجام دادهاید و کالا ارسال نشده، اول باید مشخص کنید که با یک اختلاف قراردادی روبهرو هستید یا با کلاهبرداری.
اگر فروشنده واقعی و مشخص است و فقط تعهدش را انجام نداده، موضوع بیشتر حقوقی است.
اما اگر از ابتدا با فریب، هویت جعلی، صفحه صوری، وعده دروغ یا بلاک کردن بعد از دریافت پول مواجه بودهاید، شکایت کیفری کاملاً قابل تصور است.
پس پاسخ به اینکه «شکایت کنم یا نه؟» این است:
- اگر نشانههای فریب و سوءنیت وجود دارد: بله، شکایت کیفری را جدی بگیرید.
- اگر موضوع بیشتر عدم اجرای تعهد است: مسیر حقوقی را بررسی کنید.
در هر حال، مهمترین کار این است که مدارک را حفظ کنید: رسید پرداخت، شماره کارت، آیدی فروشنده، چتها، اسکرینشات آگهی و هر سندی که نشان دهد پول پرداخت کردهاید اما کالا تحویل نشده است.
